İŞLETİM SİSTEMLERİ TEMEL KAVRAMLARI

BIOS (Basic Input-Output System, Temel Giriş-Çıkış Sistemi).

BIOS (Basic Input-Output System, Temel Giriş-Çıkış Sistemi), EP­ROM (Erasable Programmable Read Only Memory, Silinip Programlanabilir Salt Okunur Bellek) adı verilen bir yonga üzerinde ROM (Read Only Memory, Salt Okunur Bellek) biçi­minde yer alan bir tür yazılımdır. Bilgisayar açıldığı anda işlemciye tüm diğer donanımları sırasıyla tanıtır.

MİB; prog­ram komutlarını sırasıyla işler, veriler üzerinde operasyonlar yapar ve kullanıcının istediği işlevi yerine getirir.

Bir işletim sisteminin kalbi olan çekirdek, programların çalışması ve makinenin do­nanımına güvenli ulaşımını sağlamaktan sorumlu bir yazılımdır. Çok sayıda program varken kaynaklar sınırlıdır. Bu nedenle çekirdek, bir programın ne kadar süre ve ne zaman çalıştırılacağına karar verir. Bu işleme, zamanlama (scheduling) denir.

Tek Parça Çekirdekler (Monolithic Kernels)

Mikro Çekirdekler (Microkernels)

Ekzo Çekirdekler (Exokernels)

Hibrid Çekirdekler (Hybrid, Modified Microkernels)

Ya program geliştiricilerin tasarım veya kaynak koddaki hatalarından ya da derleyicilerin hatalı kod üretmesinden kaynaklanır.

• Modüler olarak tasarlanmışlardır.
• Modüler yapıya sahip olmalarına karşın genişleyebilirlik ve dağıtıklık özellikleri­nin bu sistem mimarisi içinde gerçekleşmesi daha zordur.
• Sistemdeki gerekli tüm önemli hizmetleri sunmaktadır.
• Bellek yönetimi, süreç yönetimi, G/Ç yönetimi gibi fonksiyonların tümü çekirde­ğin içinde yönetilmektedir.

Mikro çekirdeklere örnek olarak MS-DOS verilebilir.

• Bağımsız gruplar tarafından geliştirilebilme imkânı bulunmaktadır.
• Bakım işlemi daha kolaydır.
• Dağıtıklık ve sistemin taşınabilirliği daha yüksektir.
• Daha modüler bir sistemi vardır.
• Hatalara karşı duyarlılığı daha yüksektir.
• Küçük bir mikroçekirdek ile daha temiz bir arayüz sunar.
• Mimariler arasında yüksek taşınabilirlik özelliği vardır.
• Minimal (Az ve basit görevli) bir çekirdeğe sahiptir.
• Modern ve yazılım mühendisliğine daha yatkın bir işletim sistemi mimarisi vardır.
• Ölçeklenebilirlik özelliği vardır.

Ekzo Çekirdek

Bir hibrid çekirdek, tek parça ve mikro çekirdeklerin özelliklerini bünyesinde taşır.

Hibrid çekirdeğe en iyi örnek Microsoft NT çekir­değidir.

• Aygıt Yönetimi (Device Management)
• Bellek Yönetimi (Memory Management)
• Dosya Yönetimi (File Management)
• İşlem Yönetimi (Process Management)

Kontrolcü ile konuşan, komut gönderen ve cevaplar alan yazılıma aygıt sürücü­sü denilir.

Genel amaçlı gelişmiş bilgisayarların işletim sistemleri çoklu ortam uygulamaları, sözcük işlemcileri, tablolama izlenceleri gibi sıradan uygulamalar için sanal bellek yöntemi kullanılmaktadır.

Geleneksel Bellek

Üst Bellek Alanı

Genişletilmiş Bellek

Uzatılmış Bellek

Yüksek Bellek Alanı

Sanal Bellek

İşlenecek bilgilerin tümü bilgisayarın RAM belle­ğinde bulunur. İşlemci, verileri işlemek için yol sistemleriyle RAM belleğe gider, oradan işleyeceği bilgiyi alır ve işler. Öte yandan, RAM bellek ve yollarının hızı, işlemcinin hızına yetişemez ve zaman kaybına yol açar. Süreçteki bu verimsizliği azaltmak yavaşlığı önle­mek için ön bellekler kullanılır. İşlemcinin yakınında olan ön bellek, işlemciyle aynı hızda veya işlemcinin yarı hızında çalışır. İşlenecek bilgiler, işlemciye gelmeden önce ön belleğe gelir. Bu nedenle işlemci, işleyeceği veriyi ilk önce ön bellekte arar; eğer ön bellekte bul­mazsa RAM belleğe gider.

Sabit diskte bulunan plakaların üzerinde gözle görülmeyecek eş mer­kezli daireler vardır. Bu dairesel çizgilere iz denir.

Görevler arasında haberleşmeyi sağlamak

Görevleri kaynaklara dağıtmak

Kullanıcıların görev oluşturabilmesine ortam oluşturmak

Makul cevaplama süresi içerisinde, birkaç görevi aynı anda yürüterek işlemciden, maksimum faydalanmayı sağlamak

İşletim sistemleri kullanım amaçlarına, yapılarına, fonksiyonlarına ve/veya işlemlerine göre farklı şekilde sınıflandırılabilirler.

Akıllı-Kart (Smart Card) İşletim Sistemleri

Anaçatı (Mainframe) İşletim Sistemleri

Çoklu Görev (Multitasking) İşletim Sistemleri

Çoklu İşlemci (Multiprocessing) İşletim Sistemleri

Çoklu Kullanım (Multithreading) İşletim Sistemleri

Çoklu Kullanıcı (Multiuser) İşletim Sistemleri

Dağıtık (Distributed) İşletim Sistemleri

Gerçek Zamanlı (Real-Time) İşletim Sistemleri

Gömülü (Embedded) İşletim Sistemleri

Kütüphane (Library) İşletim Sistemleri

Sunucu İşletim Sistemleri

Şablon (Templated) İşletim Sistemleri