Belediyeler, Kent Planlama ve Kent Planları

Ortak çıkarlar ve ihtiyaçlar doğrultusunda bir beldede yaşayan halkın, beldeye ya da kendilerine ait meseleleri, kanunla belirlenen sınır ve sorumluluk çerçevesinde seçtikleri vekiller aracılığıyla çözmeleridir.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde yerel hizmetlerin sunumu için Kadı’ ve ‘Muhtesip’ kurumları görev almaktaydı.

Mahalli İdare Birlikleri Kanununun amacı kanunlar, yerel yönetimlerin yetki ve sorumluluklarını güçlendirerek, daha etkin ve verimli hizmet sunmalarını sağlamaktır.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 4. Maddesine göre yeni iskân nedeniyle nüfusu 5000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde belediyeler kurulabilir.

İmar düzenlemeleri, su ve kanalizasyon altyapısı, ulaşım ağı, coğrafi ve kent bilgi sistemleri, çevre sağlığı, temizlik ve atık yönetimi, zabıta hizmetleri, itfaiye, acil yardım ve ambulans hizmetleri, şehir içi trafik düzenlemeleri, mezarlık hizmetleri, ağaçlandırma, park ve yeşil alanların düzenlenmesi, konut politikaları, kültür-sanat etkinlikleri, turizm tanıtımları, gençlik ve spor hizmetleri, sosyal yardım ve destek hizmetleri, nikah işlemleri, meslek edindirme programları ve ekonomi-ticaretin geliştirilmesi gibi konularda hizmet sunarlar.

İmar ve Ulaşım Hizmetleri, Çevre ve Sağlık Hizmetleri, Sosyal Hizmetler, Kültür ve Sanat Hizmetleri, Ekonomi ve Ticaret, Eğitim ve Sağlık, Konut ve Yerleşme, Toplu Taşıma ve Trafik Düzenlemeleridir.

Çevre temizliği, katı atık yönetiminin sağlanması, halk sağlığına ve çevreye zararı olacak yapıların kentin belirli bölgelerine toplanması, park ve yeşil alanların oluşturulması, temizlik, katı atık yönetimi, itfaiye ve acil yardım hizmetleri belediyeler tarafından sağlanmaktadır.

Planların görüşülmesi ve onaylanması, il çevre düzeni planının kabulü gibi sorumlulukları varken, yönetim ve hizmetle ilgili ise belediye meclisi, belediye başkanı ve belediye encümeni arasındaki anlaşmazlık üzerine karar verilmesi, başkanlık divanı, encümen ve komisyon üyelerinin seçilmesi, yurtdışındaki belediyelerle iş birliği kurulması, sosyoekonomik ilişkileri geliştirmek için proje ve faaliyetlerin geliştirilmesi, bağış kabulü ve taşınmaz malın alım satım ve tahsisine karar vermek gibi görevlerdir.

Belediye sınırları içindeki nüfusa göre belirlenmektedir.

Meclis üyesi adayları, 18 yaşını doldurmuş ve Türk vatandaşı olmak, ilkokul mezunu olmayanlar, kısıtlılar, askerlikle ilişiği olanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, taksirli suçlar hariç, toplam 1 yıl veya daha fazla hapis veya süresi ne olursa olsun ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar ve kanunda ayrıntılı bir biçimde sayılan özel nitelikli suçlardan hüküm giyenler affa uğramış olsalar bile meclis üyesi seçilemezler.

Stratejik plan ve performans programını görüşme, belediye bütçesi hakkında hesap bildirme, kamulaştırma işlemleri, ihale işlemlerini onaylama, gayrimenkul satışı ve kiralama, para cezalarını karara bağlama, ücret ve tarifeleri belirleme, borçlanma ve yatırım kararları alma, hibe ve yardımları kabul etme, mali işlemleri denetleme, kentsel dönüşüm ve imar planları ile ilgili karar alma, zabıta ve itfaiye hizmetlerini düzenlemedir.

Belediye başkanı, mahallî idareler seçimlerinde doğrudan halkın oyuyla seçilir ve 5 yıllık bir dönem için görevlendirilir.

Devlet dairelerinde ve törenlerde belediyeyi temsil etme, halkın huzuru için gerekli önlemler alma, ‘bağışları kabul etme’ gibi görevleri varken; yönetimle ilgili; ‘personel atama’, ‘belediyenin gelir ve alacaklarını tahsil etme’, ‘kuruluşları denetleme’, ‘belediyeyi stratejik plan doğrultusunda yönetmek, bütçeyi uygulamak, kurumsal stratejiler oluşturmak ve bu doğrultuda belediye faaliyetlerini, personel performansını izlemek ve değerlendirmek için çalışmalarla ilgili raporları meclise sunmak’ gibi sorumlulukları da bulunmaktadır.

Nüfusu 750.000’den fazla olan iller, fiziksel yerleşim ve ekonomik gelişim düzeyleri göz önünde bulundurularak büyükşehir belediyesi statüsüne dönüşebilmektedirler.

Genel İdare Yetkisi, Planlama ve Koordinasyon, Yol, Ulaşım ve Altyapı Hizmetleri, Çevre ve Yeşil Alanlar, Kültür, Sosyal Hizmetler ve Turizm, Eğitim ve Sağlık Alanındaki Hizmetler, Mali Yönetim, Katılımcı Yönetimdir.

Belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri mali hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur.

Kent planlamanın genel amacı; fiziki kaynakları metropol bölgeler, şehirler, kasabalar ve mahallelere tahsis etmek veya dağıtmak için geliştirilen planların inşası ve bunların yönetiminin sağlanmasıdır.

İmar planlarını ve uygulamalarını düzenleyen yasalar, yaşam kolaylaştırıcı fiziksel konfor standartları ve normlar, mülkiyet yapısında parçalılık ve benzerleridir.

Kent planlarının nesnelliği, herkese eşit ve adaletli bir biçimde uygulanarak, bu ilkeler doğrultusunda hazırlanmasıyla oluşmaktadır.

Açıklık ilkesi, sadece planların halkın bilgisine sunulmasıyla değil, aynı zamanda halkın planlama sürecine doğrudan dahil edilmesiyle de pekiştirilir. Bu sayede, kent planları daha geniş bir katılımla hazırlanır ve toplumsal kabulü artırılır.

Kent planlamasında esneklik ilkesi ile bir kere onaylanan kent planlarının, önemli sebepler olmadıkça değiştirilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır.