Özel Durumlarda Beslenme

Yaşamın ilk yıllarından itibaren; yeni doğan ve bebeklik dönemi, çocukluk, adolesan dönem, gebelik-emziklilik, menopoz, yaşlılık, spor yapma gibi bazı enerji ve besin ögeleri gereksiniminin değiştiği durumlar özel durumlar olarak değerlendirilmektedir ve bu durumlarda beslenmemizi değiştirmemiz gerekir.

Anne karnındaki bebeğin bedensel ve zihinsel olarak büyümesi ve gelişmesi annenin gebeliği süresince yeterli ve dengeli beslenmesi ile sağlanabilir.

Annenin gebelik öncesi fiziksel gelişimini tamamlamış olması, gebeliğin planlı olması, annenin yaşı, iki gebelik arasındaki süre, gebelik sayısı, çoğul gebelikler,
kronik hastalıkların varlığı, ilaç kullanımı, genetik özellikler ve besin depolarının yeterli olması; hem bebeğin hem de annenin sağlığını etkileyecek başlıca etkenlerdir.

Birinci üç aylık dönemde yetersiz ve dengesiz beslenme, bebeğin mental gelişiminde kalıcı gerilik oluşturabilir.

Sağlıklı yetişkin kadınlar için gebelik süresince normal ağırlık kazanımı 10-14 kg 
arasındadır.

Anne sütü veren bir kadın günde ortalama 700-800 ml süt salgılar.

Menopozda östrojen düzeyinin azalması ile kadınların kemik kaybı hızlanır. Bu nedenle kalsiyum gereksinmesi artar. Kalsiyum alımını arttırmak kemik kaybının
yavaşlamasına yardım eder.

• Her zaman sterildir, ısı derecesi idealdir.
• Besin ögesi bileşimi bebeğin gereksinmelerine uygundur.
• Koruyucu etmenler içerir 
• Anne sütü alan bebeklerde solunum yolu ve mide-barsak enfeksiyonları daha az görülür.
• Anne sütü çene ve diş gelişimini sağlar.
• Bazı kronik hastalıkların oluşma riskini azaltır 
• Alerjiye karşı koruyucudur ve bebeği pişikten korur.
• Bebeğin ruhsal, bedensel ve zihinsel gelişimine yardımcı olur.
• Ucuzdur, hazırlama sorunu gerektirmez.
• Anne ve bebeği arasındaki duygusal bağı güçlendirerek sevgi dolu bir ilişkiyi kolaylaştırır.
• Annenin sağlığını korur. Emziren annelerde göğüs kanseri, yumurtalık kanseri, kemik erimesi ve kansızlık oluşumu azalır. Anne sütü uterusun eski haline dönmesine yardımcı olur, anneyi aşırı kan kaybından korur.

• Gelişimi normal ve sadece anne sütü alan bebeklerde, altı aydan önce tamamlayıcı besinlere başlanmamalıdır
• Besinler çocuğa teker, teker başlanmalıdır.
• Her yeni besin alışana kadar az miktarda verilir. Çocukta herhangi bir olumsuzluk görülmezse miktarı arttırılır.
• Yeni besin çocuk açken verilir.
• Karışım olarak değil sade besin verilmelidir.

•Çocuk bir besine alıştıktan 3-4 gün sonra yeni besin denenir.

• Çocuk bir besini aldıktan sonra alerji gelişirse besin hemen kesilir, 15-20 gün sonra tekrar denenir.
• Sebze, meyve, pirinç, mercimek vb. gibi besinler iyice yıkandıktan sonra hazırlanmalıdır.
• Besinlerin kıvamı, süt çocuğunun gereksinimine ve motor gelişimine uygun olarak, bebek büyüdükçe dereceli olarak artırılmalıdır.

Meyve suyu, ezme, püre,yoğurt ,sebze püresi, yumurta,et, balık, inek sütü.

Ağırlık artışı üç yaştan sonra yılda ortalama 2,5 kilo, boy artışı ise 5-7 cm’dir.

Et yemek istemeyen bir çocuğun alması gereken protein, yumurta ya da kuru baklagiller verilerek desteklenebilir.

Dünya Sağlık Örgütü tarafından 10-19 yaş grubu bireyler adolesan olarak tanımlanmaktadır.

• Arkadaşlarıyla geçirdiği zamanda bir spor faaliyeti yapmasını önerin,
• Bir spor kursuna yazılmasını sağlayın,
• Okul takımında yer alması için cesaretlendirin,
• Mümkünse okul, dersane vb. gibi yerlere araçla değil, yürüyerek gitmesini teşvik edin.

Dünya Sağlık Örgütü 65 yaş ve üzerindeki bireyleri yaşlı birey olarak değerlendirmektedir.

Yaşlılarda koruyucu ve tedavi edici etkileri vardır. Kolesterolü düşürür, kan glikozunu düzenler, konstipasyonu önler, kolon kanseri oluşum riskini azaltır.

• Besin çeşitliliğine dikkat edilmeli,
• İdeal vücut ağırlığı korunmalı,
• Günlük sodyum alımı azaltılmalı,
• Düşük yağlı ve düşük kolesterollü besinler tüketilmeli,
• Posa alımı arttırılmalı,
• Sıvı tüketimi arttırılmalı,
• Sigara içilmemeli,
• Alkol ve kafein alımı sınırlandırılmalı,
• Ağızdan beslenmenin yeterli olmadığı durumlarda besin ögesi 
• Günde 30 dakika yorucu olmayan orta düzeyde fiziksel aktivite yapmaları önerilmelidir.

Sporcu içecekleri karbonhidrat içermesi sayesinde çalışan kaslara
enerji desteği sağladığından dayanıklılık sporlarında önemlidir. Ayrıca elektrolit içeriği terle kaybedilen sodyum ve diğer elektrolitlerin yerine konmasında yardımcı olur.

BKI= Ağırlık (kg) /Boy (m)² formülü kullanılmaktadır.

Harcanan kadar enerji alınamaması, diyetin kalite ve miktar yönünden yetersiz oluşundan ileri geldiği gibi sindirim bozuklukları, dolaşım bozuklukları, enfeksiyonlar, parazitler gibi nedenlerle alınan besinlerin vücutta kullanımının engellenmesi sonucu da olabilir. Ayrıca hormonal dengesizlik, örneğin tiroid hormonlarının aşırı çalışması da bazal metabolizma hızını arttırır. Bu durumda da enerji harcaması artar. Gereksinim karşılanamadığında zayıflık oluşur.

Sebze ve meyve grubundan günde 4-5 porsiyon tüketilmesi yeterlidir.Süt ve süt ürünleri tüketmek faydalıdır.Badem, fındık, ceviz gibi yağlı tohumlar magnezyum açısından zengin oldukları için, hipertansiyonun beslenme tedavisine yardımcı olurlar ve tuzdan uzak durmak gerek.

• Önerilen besinlerin önerilen öğün düzeninde alınması gereklidir,
• Kan şekerinin düzenli takibi beslenmenin ayarlanmasında yardımcı olur,
• Yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edilmeli,
• Bireye uygun vücut ağırlığı sağlanmalı ve sürdürülmeli,
• Öğün atlanmamalı,
• İnsülin ve/ya da ilaç zamanlarına ve dozlarına dikkat edilmeli,
• Önerilen fiziksel aktivitelere  özen gösterilmeli,
• Sigaradan uzak durulmalı.